Autor: Emilia Obierak
Polityka UE wobec Wielkiej Brytanii po opuszczeniu przez kraj struktur unijnych
Stojące przed Wielką Brytanią możliwe scenariusze formalnego opuszczenia Unii Europejskiej od samego początku były znane i dość dogłębnie opisane w literaturze. W debacie publicznej pojawiało się 5 najbardziej prawdopodobnych ścieżek, w tym: model norweski, kanadyjski, szwajcarski, turecki, oraz relacje kształtowanie na wzór WTO. Ze względu jednak na podejście do tej kwestii, jakie prezentował ówczesny premier Boris Johnson za najbardziej optymalną formułę uznawana była ta w stylu kanadyjskim, wzorowana na dwustronnym porozumieniu między UE a Kanadą (CETA). Dążono zatem do wypracowania głębokiej i rozbudowanej umowy stowarzyszeniowej.
Jak już wcześniej wspomniano, po oficjalnym wystąpieniu Wielkiej Brytanii ze struktur europejskiego ugrupowania integracyjnego, rozpoczęły się negocjacje w sprawie kształtu przyszłych stosunków. Wraz z końcem 2020 r. instytucje unijne wypracowały porozumienie z państwem brytyjskim, określające warunki dalszej współpracy. Podpisano wówczas zostały trzy kluczowe umowy:
- umowę o handlu i współpracy,
- umowa o bezpieczeństwie informacji,
- umowa o współpracy w zakresie bezpiecznego i pokojowego wykorzystania energii jądrowej.
Pierwszy z wymienionych powyżej elementów porozumienia wypracowanego na linii Unia Europejska – Wielka Brytania uznawany jest za kluczowy w kontekście regulowania przyszłych wzajemnych stosunków obu stron. Umowa o handlu i współpracy, podpisana 30 grudnia 2020 r. jest gwarantem równych warunków działania i poszanowania podstawowych praw. Przewiduje ona aktywną i intensywną współpracę zarówno na płaszczyźnie gospodarczej, jak i społecznej, czy środowiskowej. Zakłada również ścisłe partnerstwo w kwestii zapewnienia bezpieczeństwa obywateli oraz kształtowania nadrzędnych ram zarządzania. Umowa o handlu i współpracy dotyczy zatem takich spraw, jak ochrona praw obywateli, czy rozliczenia finansowe między UE a Zjednoczonym Królestwem, a dzięki dołączonemu do niej specjalnemu protokołowi pomaga zapobiegać pojawieniu się twardej granicy z Irlandią Północną.
Umowa o handlu i współpracy jest porozumieniem szerszym niż tradycyjne międzynarodowe umowy o wolnym handlu. Układ obejmuje preferencyjne ustalenia w takich obszarach, jak handel towarami i usługami, zamówienia publiczne, transport, własność intelektualna, współpraca tematyczna oraz udział w programach unijnych. Umowa reguluje również nowe ramy w zakresie egzekwowania prawa i współpracy sądowej w sprawach cywilnych i karnych. W oparciu o specjalny rozdział poświęcony kwestii zarządzania, firmy, konsumenci i obywatele mają zapewnioną maksymalną pewność przepisów prawa, w tym przejrzystość ich wdrażania i nadzorowania.
Umowa dotycząca bezpieczeństwa przepływu informacji została oficjalnie podpisana dnia 30 grudnia 2020 r., a od 1 stycznia 2021 r. tymczasowo weszła w życie. Pełną moc prawną porozumienie uzyskało 1 maja 2021 r., a jego celem było zacieśnienie współpracy między UE a Wielką Brytanią w dziedzinie bezpieczeństwa informacyjnego, w obliczu wspólnych zagrożeń, które po Brexicie mogły nieco nabrać na sile. Kluczowy aspekt umowy stanowi wzajemna wymiana informacji niejawnych, która jest fundamentem skutecznej walki z terroryzmem, cyberprzestępczością i innymi czynnikami stwarzającymi zagrożenia dla stabilności europejskich społeczeństw. W ramach porozumienia obie strony zobowiązały się do współpracy na wielu poziomach, w tym m.in. w zakresie transferu danych dotyczących potencjalnych niebezpieczeństw oraz strategii i metod przeciwdziałania im, czy dostępnych rozwiązań technologicznych. Wprowadzenie tej umowy ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa obywateli zarówno Unii Europejskiej, jak i Wielkiej Brytanii. Stanowi ona wyraz determinacji i gotowości obu stron do współpracy na rzecz ochrony społeczeństw przed ewentualnymi zagrożeniami. Jednocześnie porozumienie podkreśla znaczenie dialogu i wspólnych działań w dobie dynamicznie zmieniających się wyzwań bezpieczeństwa, które nie zważają na granice geograficzne czy przynależność państwową.
Umowa między Unią Europejską a Wielką Brytanią dotycząca współpracy w zakresie bezpiecznego i pokojowego wykorzystania energii jądrowej stanowi trzecią umowę wynegocjowaną w okresie przejściowym. Obok umowy o handlu i współpracy oraz umowy o bezpieczeństwie informacji, umowa ta ma kluczowe znaczenie dla utrzymania wysokich standardów bezpieczeństwa i nierozprzestrzeniania broni jądrowej. Umowa przewiduje szeroki zakres współpracy między Euratomem a Wielką Brytanią. Obejmuje ona dostawy i transfer materiałów jądrowych, technologii, sprzętu oraz materiałów niejądrowych. Ponadto porozumienie umożliwia współpracę handlową i komercyjną w zakresie jądrowego cyklu paliwowego, gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi oraz wykorzystania izotopów promieniotwórczych i promieniowania w różnych sektorach takich, jak rolnictwo, przemysł i medycyna. Jest to ważny krok w kierunku zrównoważonego wykorzystania energii jądrowej i jej potencjalnych korzyści dla europejskich społeczeństw.
Umowa nie tylko koncentruje się na aspektach technicznych i handlowych, ale również na zagadnieniach bezpieczeństwa. Zobowiązuje strony do utrzymania wysokich norm bezpieczeństwa jądrowego oraz ochrony przed promieniowaniem. Ponadto umożliwia dalszą współpracę w ramach systemu wczesnego ostrzegania o zagrożeniach radiologicznych Unii Europejskiej (ECURIE) oraz europejskiej platformy wymiany danych radiologicznych (EPWDR). Dzięki temu w przypadku awarii jądrowych państwa członkowskie UE i Wielka Brytania będą mogły szybko otrzymać istotne informacje o zagrożeniach i podjąć skoordynowane działania w celu ochrony obywateli i środowiska naturalnego. Umowa ma również wymiar międzynarodowy, ponieważ obie strony zobowiązują się do współpracy na arenie globalnej w celu wdrażania i ulepszania międzynarodowych norm bezpieczeństwa jądrowego. Przez wspólne działania i dialog, Unia Europejska i Wielka Brytania dążą do promowania bezpiecznego i odpowiedzialnego wykorzystania energii jądrowej na całym świecie. Poprzez aktywną współpracę międzynarodową, obie strony mają nadzieję przyczynić się do rozwoju innowacyjnych rozwiązań, które poprawią efektywność i bezpieczeństwo sektora energii jądrowej.
Umowa o współpracy w zakresie bezpiecznego i pokojowego wykorzystania energii jądrowej to kolejny krok w budowaniu trwałego partnerstwa między Unią Europejską a Wielką Brytanią. Stanowi ona podstawę dla długoterminowej współpracy, wymiany wiedzy i doświadczeń oraz wspólnego dążenia do innowacyjnych rozwiązań w dziedzinie energii jądrowej. Przede wszystkim jednak, umowa ta służy bezpieczeństwu obywateli i ochronie środowiska poprzez promowanie najlepszych praktyk, wysokich standardów bezpieczeństwa i wspólnego reagowania na ewentualne zagrożenia.
Źródła:
- B. Góralczyk, Kryzysy w Unii Europejskiej; geneza i konsekwencje, [w:] Integracja europejska – polska perspektywa, red. Z. Czachór, T.G. Grosse, W. Paruch, Warszawa, 2018, s. 44 – 45.
- B. Góralczyk, Unia Europejska i Wielka Brytania po brexicie, [w:] Polska i Europa w perspektywie politologicznej Tom I, red. J. Wojnicki, J. Miecznikowska, Ł. Zamęcki, Aspra, Warszawa, 2020, s. 108 – 109.
- Umowy pobrexitowe, 2023, https://www.consilium.europa.eu/pl/policies/eu-relations-with-the-united-kingdom/post-brexit-agreements/ (dostęp 20.03.2023).
- Stosunki UE z Wielką Brytanią, 2023, https://www.consilium.europa.eu/pl/policies/eu-relations-with-the-united-kingdom/ (dostęp 20.03.2023).
- Umowa o handlu i współpracy między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej, z jednej strony, a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, z drugiej strony, (Dz.U.UE.L.2021.149.10).
- Umowa między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w sprawie procedur bezpieczeństwa na potrzeby wymiany i ochrony informacji niejawnych (Dz.U.UE.L.2021.149.2540).
- Umowa między rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej a Europejską Wspólnotą Energii Atomowej o współpracy w zakresie bezpiecznego i pokojowego wykorzystania energii jądrowej (Dz.U.UE.L.2021.150.1).
Powyższy tekst stanowi fragment pracy: Obierak, Emilia, 2023. “Stosunki gospodarcze Polski z Wielką Brytanią w obliczu Brexitu”, Uniwersytet Rzeszowski, Kolegium Nauk Społecznych, Rzeszów.
Treści zawarte na stronie internetowej proinvest-portal.com oraz na profilach ProInvest Portal w mediach społecznościowych nie są poradami inwestycyjnymi.