Autor: Emilia Obierak
Brexit, czyli wyjście Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, stał się jednym z najbardziej doniosłych wydarzeń politycznych i gospodarczych ostatnich lat. Decyzja ta nie tylko wywołała szereg zmian w samej Wielkiej Brytanii, ale również znacząco wpłynęła na relacje z pozostałymi krajami europejskimi i globalną gospodarkę. Proces ten wprowadził nowe wyzwania i możliwości dla różnych sektorów, od handlu i inwestycji, po politykę migracyjną oraz współpracę naukową i technologiczną. W poniższym tekście przeanalizowane zostały kluczowe skutki Brexitu, które wciąż kształtują rzeczywistość gospodarczą i polityczną Europy.
Skutki Brexitu
Dokonując kompleksowej analizy skutków opuszczenia przez Wielką Brytanię struktur Unii Europejskiej, należy rozpatrywać wiele płaszczyzn tego zagadnienia, w tym ekonomiczną, polityczną społeczną czy instytucjonalną. Zakres konsekwencji Brexitu, zarówno tych możliwych do dostrzeżenia w bliższej, jak i dalszej perspektywie, obejmuje zjawiska o charakterze pozytywnym oraz negatywnym. Kolejną kwestią jest kierunek ich oddziaływania – część z nich obserwowana jest bowiem jedynie po jednej ze stron, czyli w granicach Zjednoczonego Królestwa lub Unii Europejskiej, część zaś swoim zasięgiem obejmuje obszar państwa brytyjskiego i terytorium unijnego, a niekiedy ich wpływ widoczny jest również w innych obszarach kontynentu europejskiego, czy nawet świata.
Pierwszym, przez wielu badaczy uważanym za najważniejszy, obszarem skutków Brexitu jest sfera gospodarcza. Opuszczenie przez Zjednoczone Królestwo jednolitego rynku i unii celnej może wpływać na utrudnienia w handlu między Wielką Brytanią a państwami członkowskimi UE, prowadząc do wzrostu kosztów eksportu i importu. Wielu brytyjskich przedsiębiorców już od samego początku procesu wyjścia tego kraju ze struktur unijnych musiało dostosować się do nowych przepisów i procedur celnych, co odbiło się negatywnie chociażby na konkurencyjności i rentowności prowadzonej przez nich działalności. Ponadto, zakończenie swobodnego przepływu osób i wynikające z tego ograniczenie dostępu do wykwalifikowanej siły roboczej z UE, mogło mieć negatywne przełożenie na niektóre sektory gospodarki, takie jak np. opieka zdrowotna czy rolnictwo.
Jednym z kluczowych elementów pobrexitowych negocjacji były zatem kwestie dotyczące handlu między UE a Wielką Brytanią. W styczniu 2021 roku obie strony osiągnęły porozumienie w sprawie umowy handlowej, które miało na celu minimalizację zakłóceń w handlu i zachowanie pewności dla przedsiębiorców. Niemniej jednak, nowe regulacje i procedury celne wciąż stanowią wyzwanie dla firm i mogą wpływać na ich konkurencyjność. W obszarze migracji i swobodnego przepływu osób, Unia Europejska i Wielka Brytania ustaliły natomiast nowe zasady i warunki dotyczące pobytu i pracy przedstawicieli obu stron. Obywatele UE i Zjednoczonego Królestwa, którzy zamieszkują i są zatrudnieni na terenie drugiego kraju, muszą spełniać określone wymagania dotyczące zezwoleń i rejestracji. To nowe otoczenie migracyjne wiąże się z koniecznością dostosowania się, zarówno dla osób prywatnych, jak i przedsiębiorstw.
Brexit ma także znaczący wpływ na sferę polityczną. Opuszczenie Wielkiej Brytanii struktur unijnych oznacza zmniejszenie jej wpływu na procesy decyzyjne w UE. Kraj ten traci prawo do głosu i udziału w negocjacjach dotyczących polityki i regulacji unijnych. Wystąpienie ze struktur unijnych może również osłabić pozycję Wielkiej Brytanii na arenie międzynarodowej, utrudniając jej rolę pośrednika i ograniczając wpływ na światowe procesy polityczne. Jednym z głównych pozytywnych skutków Brexitu dla Zjednoczonego Królestwa jest większa suwerenność i możliwość samodzielnego podejmowania decyzji. Kraj ten odzyskał kontrolę nad swoimi granicami, prawem do regulowania imigracji i polityką handlową. Może teraz kształtować przepisy i regulacje, które lepiej odpowiadają jego własnym interesom.
Skutki Brexitu dotykają również sfery społecznej. Opuszczenie unijnych programów i inicjatyw może prowadzić do utraty możliwości korzystania z unijnych funduszy i wsparcia dla różnych dziedzin, takich jak badania naukowe, edukacja czy rozwój regionalny. Ponadto, opuszczenie UE ma wpływ na status obywateli brytyjskich mieszkających w krajach członkowskich oraz obywateli UE mieszkających w Wielkiej Brytanii, co rodzi wiele kwestii związanych z prawami i swobodami osób. Brytyjczycy i przedstawiciele UE, którzy mieszkają i pracują po drugiej stronie granicy, muszą dostosować się do nowych przepisów i procedur. Ważne jest, aby obie strony nadal dbały o prawa i interesy tych osób, aby minimalizować negatywne skutki dla ich życia codziennego i zapewnić stabilność społeczną.
Nieodłącznym elementem wyjścia Wielkiej Brytanii z UE były także konsekwencje instytucjonalne, które dotknęły obu stron. Po Brexicie Wielka Brytania przestała być członkiem instytucji unijnych, takich jak Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej czy Komisja Europejska. Zmiana ta oznacza, że kraj utracił swoje miejsce w procesie podejmowania decyzji na szczeblu unijnym. Tym samym, bez obecności Zjednoczonego Królestwa, które było jednym z największych państw członkowskich, inne kraje mogą mieć większe wpływy i muszą podjąć działania w celu zapełnienia tej luki.
W kontekście Unii Europejskiej Brexit stał się impulsem do refleksji nad jej przyszłością i ewolucją. Konieczne było zjednoczenie państw członkowskich w obliczu wyzwania i zacieśnienie współpracy w obszarach takich jak bezpieczeństwo, obrona czy zarządzanie kryzysowe. Przyjęcie budżetu UE na lata 2021 – 2027 oraz tworzenie nowych programów i inicjatyw mających na celu odbudowę gospodarki i promowanie solidarności w ramach UE stanowi odpowiedź na wyzwania stojące przed Unią Europejską po Brexicie.
Po Brexicie, Wielka Brytania i Unia Europejska mają przed sobą wiele wyzwań i możliwości. W dłuższej perspektywie obie strony będą musiały dostosowywać się do nowej rzeczywistości. Mogą pojawić się nowe możliwości współpracy, zarówno na poziomie dwustronnym, jak i wielostronnym. Będzie to okres adaptacji i eksperymentowania, w którym obie strony będą budować nowe relacje i znaleźć najlepsze rozwiązania dla swoich interesów. Istotny element stanowi chociażby kontynuowanie współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa i obronności. W obliczu wspólnych zagrożeń, takich jak terroryzm, cyberatak czy zmiany klimatu, Wielka Brytania i Unia Europejska będą dążyć do utrzymania bliskiej współpracy w tych obszarach.
Jednym z kluczowych obszarów, który wymaga kontynuacji dialogu i porozumienia, jest również sektor finansowy. Londyn dotychczas pełnił rolę jednego z głównych centrów finansowych w Europie, a Brexit wprowadził zmiany w tej dziedzinie. Negocjacje dotyczące równoważności regulacyjnej między Wielką Brytanią a Unią Europejską mają na celu ułatwienie dostępu do rynku finansowego oraz zapewnienie stabilności i bezpieczeństwa w sektorze bankowym i ubezpieczeniowym.
Ważnym aspektem, który pojawił się po Brexicie, jest ponadto kwestia irlandzka. Umowa o wyjściu zawarta między UE a Wielką Brytanią, tzw. protokół dotyczący Irlandii i Irlandii Północnej, ma na celu zapobieżenie przywróceniu twardych granic na wyspie Irlandii. Jednak wdrożenie tego protokołu spotkało się z pewnymi trudnościami, co wpłynęło na gospodarkę i stabilność w Irlandii Północnej.
Źródła:
- K. Zuba, Brexit: przyczyny oraz potencjalne konsekwencje wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej [w:] Studia Politologiczne Zarządzanie wizerunkiem w polityce, red. O. Annusewicz, Instytut Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, 2017, s. 299 – 302.
- Umowa o handlu i współpracy między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej, z jednej strony, a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, z drugiej strony, (Dz.U.UE.L.2021.149.10).
- A. Karwowska-Sokołowska, Brexit – podstawowe zagadnienia, Opracowania Tematyczne Kancelarii Senatu, Warszawa, 2018, s. 22 – 27.
- P. J. Borkowski, Unia Europejska – pożegnanie z Brytanią i złudzeniami, ,,Rocznik Strategiczny. Świat w Roczniku” 2016, t. 22, s.119.
- K. Żukrowska, Brexit – analiza wielopłaszczyznowa możliwych skutków, ,,Krakowskie Studia Międzynarodowe” 2019, nr 1, s. 18 – 22.
- K. Marchewka-Bartkowiak, Postanowienia finansowe [w:] Brexit. Najważniejsze postanowienia umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej, red. P. Russel, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2020, s. 38.
- Umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz.U.UE.L.2020.32.20).
Powyższy tekst stanowi fragment pracy: Obierak, Emilia, 2023. “Stosunki gospodarcze Polski z Wielką Brytanią w obliczu Brexitu”, Uniwersytet Rzeszowski, Kolegium Nauk Społecznych, Rzeszów.
Treści zawarte na stronie internetowej proinvest-portal.com oraz na profilach ProInvest Portal w mediach społecznościowych nie są poradami inwestycyjnymi.