Jakie ryzyko towarzyszy lokowaniu kapitału na rynku kryptowalut?

Opublikowane przezEmiliaOpublikowany wBez kategorii
ryzyko-przy-lokowaniu-kapitalu-na-rynku-kryptowalut

Analiza ryzyka mogącego wystąpić w trakcie lokowania kapitału na rynku walut kryptograficznych

Autor: Patryk Obierak

Lokowanie kapitału, mające na celu jego pomnożenie wiąże się z ryzykiem inwestycyjnym, które zazwyczaj jest głównym elementem analiz i podstawą decyzji podejmowanych na rynkach finansowych. Inwestorzy podchodzą różnie do tego zagadnienia, w zależności od wybranych rodzajów aktywów. W związku z tym powstało wiele opracowań dotyczących ryzyka obecnego podczas inwestowania w akcje czy obligacje, natomiast zupełnie odmiennie prezentują się pod tym względem waluty kryptograficzne. Pierwsza z nich powstała dopiero w 2009 roku, więc nie ma jeszcze dokładnych opracowań dotyczących ryzyka występującego na tym rynku. Podejmując się analizy tego zagadnienia, należy wyodrębnić definicję, która najlepiej je opisuje, a następnie ustalić jakie rodzaje ryzyka mogą napotkać osoby lokujące kapitał w walutach kryptograficznych. Zatem podstawowym działaniem jest dokonanie identyfikacji i klasyfikacji ryzyka występującego na rynku kryptowalut. Jednym ze sposobów na przeprowadzenie tych analiz jest sprawdzenie, czy ryzyka występujące na rynkach papierów wartościowych są obecne również przy lokowaniu kapitału w kryptoaktywach. Następnie należy wskazać, czy istnieją ryzyka występujące wyłącznie na rynku walut kryptograficznych, a niepojawiające się w innych aktywach.

Ryzyko jest bardzo powszechnym zjawiskiem – występującym w każdej dziedzinie ludzkiego życia, stąd brak definicji ujmującej wszystkie jego aspekty. Zjawisko to występujące na rynkach finansowych jest trudne do zdefiniowania. Stąd analitycy najczęściej skupiają się na zrozumieniu jego istoty jako możliwości wystąpienia sytuacji odmiennej od oczekiwanej. Z tego powodu, że ryzyko nie jest jednorodne i nie jest łatwe wskazanie jego uniwersalnej i jednoznacznej definicji, należy przyjąć ze jest ono zmienne i zależy od aktualnego stanu otoczenia. Mimo to możliwe jest wskazanie kryteriów podziału ryzyka oraz jego najważniejszych szczegółowych typów, w zależności od czynników, które go wywołują. Dwa główne jego rodzaje występujące na rynkach finansowych to ryzyko systematyczne oraz niesystematyczne. Aby ustalić, czy te terminy są odpowiednie dla rynku kryptoaktywów, należy sprawdzić, czy obejmują wszystkie sytuacje na nim występujące.

Ryzyko systematyczne nazywane jest również systemowym lub zewnętrznym. Jest ono losowe, zupełnie niezależne od działań podjętych przez inwestora oraz nie podlega jego kontroli. Zazwyczaj wiąże się z siłami przyrody, warunkami makroekonomicznymi oraz zmianami występującymi na globalnym rynku finansowym. Ryzyka szczegółowe, które wyróżnia się w ramach ryzyka systemowego to:

  • ryzyko stopy procentowej – występuje w związku ze zmianami stóp procentowych dokonywanymi przez banki centralne; zazwyczaj największe wahania cen wywołują zmiany dokonywane przez Rezerwę Federalną czy Europejski Bank Centralny,
  • ryzyko kursowe – pojawia się, gdy instrument finansowy lub inne aktywo jest denominowane w walucie innej niż waluta kraju inwestora; zmiany kursów walutowych sprawiają, że stopy zwrotu wyrażone w różnych walutach mogą się znacząco różnić,
  • ryzyko rynku – oznacza, że ceny pojedynczych aktywów zależą w dużej mierze od ogólnej sytuacji panującej na danym rynku; może z tego wynikać sytuacja, w której inwestor dokonał właściwej analizy danego aktywa czy podmiotu, ale z powodu złej sytuacji danego rynku straci środki w wyniku inwestycji,
  • ryzyko siły nabywczej – występuje, gdy inflacja powoduje zmianę siły nabywczej pieniądza; ceny rozmaitych klas aktywów mogą różnie się kształtować w wyniku takiej sytuacji,
  • ryzyko polityczne – występuje, gdy władze rządowe podejmują decyzje mające wpływ na działalność i sytuację podmiotów gospodarczych czy różnych rodzajów rynków i aktywów,
  • ryzyko wydarzeń – ma związek z zaistnieniem zaskakujących zdarzeń, które wpływają na sytuację określonego aktywa.

Powyższe ryzyka występują na rynkach instrumentów finansowych i zostały dobrze zidentyfikowane, zatem wielu inwestorów jest świadoma ich obecności. W celu ustalenia, czy występują one na rynku kryptoaktywów należy zastosować różne metody, które pozwolą to określić.

Ryzyko stóp procentowych oraz siły nabywczej można zbadać ustalając wpływ tych czynników na ceny kryptowalut. Na wykresie 5 przedstawiono całkowitą kapitalizację rynkową kryptowalut wyrażoną w miliardach dolarów amerykańskich oraz wysokość stóp procentowych ustalanych przez Rezerwę Federalną (w punktach procentowych). Wybrano ten organ, ponieważ ma on największy wpływ na sytuację rynków finansowych. Dane pochodzą z okresu maj 2014 – maj 2022, natomiast data początkowa wynika z tego, że właśnie w tamtym okresie zaczęły powstawać kryptowaluty inne niż Bitcoin. W latach 2014-2019 stopy procentowe podniesiono z poziomu 0,25 p.p. do 2,5 p.p. Z kolei kapitalizacja rynku kryptowalut zaczęła wzrastać z poziomu 2,39 mld dolarów w 2015 roku do 621 mld dolarów na początku 2018 roku. Następnie zmniejszyła się do poziomu 93,38 mld USD pod koniec 2018 roku – był to spadek o 84%. Te gwałtowne wahania zachodziły w okresie rosnących stóp procentowych, zatem można jednoznacznie uznać, że wówczas zmiany dokonywane przez Rezerwę Federalną nie wpływały na rynek kryptowalut. Gdy stopy procentowe były utrzymywane na poziomie 2,5 p.p. prezentowana kapitalizacja zaczęła rosnąć. Zauważalne jest, że gdy dokonano pierwszej obniżki stóp (w lipcu 2019 roku), to osiągnęła ona lokalny szczyt i jej wielkość zaczęła maleć. Ostatecznie spadła do poziomu 139,41 mld dolarów w marcu 2020 roku, co było wywołane paniką na rynkach finansowych związaną z pojawieniem się pandemii koronawirusa. Jednakże wydarzyło się wtedy coś bardzo istotnego z punktu widzenia wpływu stóp procentowych na rynek kryptowalut. Pierwszy raz w historii, po tym gdy zaczął on znacząco zyskiwać na popularności i rozpoczęto wprowadzać istotne regulacje prawne, stopy procentowe spadły znów do poziomu 0,25 p.p. Był to wówczas lokalny dołek cenowy na rynku kryptowalut, w tym momencie Bitcoin kosztował poniżej 4 tysięcy dolarów za sztukę.

ryzyko-przy-lokowaniu-kapitalu-na-rynku-kryptowalut
Źródło: Obierak, Patryk. “Kryptowaluty jako forma inwestycji alternatywnych,” n.d. https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/297057.

W okresie 1,5 roku kapitalizacja rynku wzrosła do poziomu prawie 3 bilionów dolarów, czyli około 21,5 razy. Wydaje się niemożliwe do stwierdzenia, jaki wpływ miał na to rzeczywisty popyt związany z rzetelną oceną inwestorów, a jak przyczynił się do tego popyt spekulacyjny spowodowany z wykorzystywaniem dźwigni kredytowej. W listopadzie 2021 roku rozpoczął się spadek całkowitej kapitalizacji, w maju 2022 roku wynosiła ona prawie 1 bln i 200 mld USD. 27 marca 2022 roku Rezerwa Federalna rozpoczęła podnoszenie stóp procentowych, a tego samego dnia rozpoczął się kolejny trend spadkowy na rynku kryptowalut, zatem ta wiadomość niewątpliwie się do tego przyczyniła. W związku z powyższym, uwidacznia się pewna tendencja, polegająca na tym, że wraz ze wzrostem regulacji i ułatwieniem dostępu inwestorom instytucjonalnym do rynku kryptowalut, rośnie wpływ stóp procentowych na ogólne kształtowanie się cen kryptoaktywów. Warto również wspomnieć, iż podobnie można ocenić wpływ inflacji, gdyż odczyty inflacyjne w Stanach Zjednoczonych wiążą się z przewidywaniami uczestników rynku co do wysokości stóp procentowych, a to rzutuje na ich decyzje inwestycyjne.

Inny rodzaj ryzyka – kursowe – niewątpliwie dotyczy rynku kryptowalut dla inwestorów z Polski. Zdecydowana większość walut kryptograficznych wymienianych na giełdach jest denominowana w dolarze amerykańskim, a znacznie rzadziej w euro. Zatem Polacy muszą w swoje kalkulacje włączać wahania kursowe i przewidywania dotyczące kształtowania się kursów polskiej złotówki. Dotyczy to przede wszystkim inwestycji długoterminowych, gdyż wyłącznie w takim przypadku możliwe jest przewidzenie pewnych długookresowych trendów na rynku walutowym przez inwestora indywidualnego. Sytuacja z marca roku 2020 udowodniła z kolei, że istotne jest także ryzyko wydarzeń. Panika wywołana koronawirusem przyczyniła się do gwałtownych, niespodziewanych spadków cen. Natomiast w 2022 roku groźba inwazji wojennej na Ukrainę ze strony Rosji najpierw wywołała spadki cen związane z rosnącą niepewnością, a następnie po inwazji wzrosty cen związane z odreagowaniem po napiętej sytuacji rynkowej. Udowodniło to, że ryzyko polityczne jest równie istotne jak inne, wcześniej omówione jego rodzaje.

W celu ustalenia czy ryzyko rynku obecne jest podczas inwestycji w kryptoaktywa należy wyodrębnić „ogólną sytuację rynkową” i jej potencjalny wpływ na notowania poszczególnych krtyptowalut. Jeśli uznamy, że jest nią kształtowanie się cen większości walut kryptograficznych, to wskaźnikiem, którego można użyć do jej zobrazowania jest przytaczana wcześniej całkowita kapitalizacja rynkowa. W maju 2022 roku wyniosła ona 1 bln 200 mld USD, z czego 550 mld USD to wartość Bitcoina, a 214 mld USD – Ethereum. Dwie kolejne największe kryptowaluty to stabilne monety Tether – 72,5 mld USD oraz USD Coin – 53 mld USD. Zatem cztery wspomniane kryptowaluty odpowiadają łącznie za 74% kapitalizacji całego rynku (Bitcoin – 45,8%, Ethereum – 17,8%, Tether – 6%, USD Coin – 4,4%). Dwie z nich to stabilne monety, więc ich ceny nie podlegają znacznym wahaniom, zatem za 63,6% wartości całego rynku odpowiadają dwa ekstremalnie zmienne aktywa.

Wielu inwestorów dokonuje wszystkich decyzji inwestycyjnych wyłącznie na podstawie kształtowania się cen Bitcoina i Ethereum, zamiast śledzić sytuację każdego projektu z osobna. Dodatkowo rynek kryptowalut jest całkowicie zinformatyzowany, więc za wiele transakcji odpowiadają algorytmy, które często programowane są tak aby podejmowały działania wraz ze zmieniającymi się wartościami dwóch największych walut kryptograficznych. Na podstawie obserwacji rynku można stwierdzić, że gdy wzrasta wartość Bitcoina czy Ethereum, to większość pozostałych kryptowalut również odnotowuje wzrost. W tej sytuacji niemożliwe jest, aby ceny nie były zależne od ogólnej sytuacji rynkowej, która to jest wyznaczana przez aktualne wahania cenowe dwóch największych pod względem kapitalizacji projektów. Zatem w takich okolicznościach ryzyko rynku jest niewątpliwie dostrzegalne. Z powyższej analizy wynika, że ryzyko systemowe niewątpliwie jest obecne na rynku kryptoaktywów i powinno być uwzględniane przez inwestorów. Zauważalna jest również tendencja wzrostu znaczenia wszelkich wydarzeń makroekonomicznych, globalnych, losowych na rynek kryptowalut, który jeszcze do początków 2017 roku był w stanie istnieć niejako obok nich. Wraz ze wzrostem zaangażowania instytucji finansowych i rządowych, rosła będzie rola ryzyka systematycznego w czynnikach rzutujących na decyzje inwestycyjne.

Drugim głównym rodzajem ryzyka jest to niesystematyczne, nazywane również specyficznym czy wewnętrznym. W całości jest skupione w obszarze działania danego podmiotu oraz może być przez niego kontrolowane. Dodatkowo jest łatwiejsze do dostrzeżenia i ograniczania przez samego inwestora. Ryzyka szczegółowe, które wyróżnia się w ramach ryzyka specyficznego to:

  • ryzyko niedotrzymania warunków – oznacza, że emitent określonego instrumentu finansowego nie dotrzymuje warunków umowy,
  • ryzyko zarządzania – występuje, gdy przedsiębiorstwo, będące emitentem, jest źle zarządzane, w skrajnych przypadkach może doprowadzić do bankructwa firmy,
  • ryzyko biznesu – zmienność dochodów osiąganych przez emitenta sprawia, że jego wyceny są mniej atrakcyjne bądź podlegają dużym wahaniom,
  • ryzyko rynkowej płynności – wiąże się z tym, że inwestor chcący szybko sprzedać aktywo musi zgodzić się na niższą cenę, gdyż posiada aktywa o niewielkim rynku zbytu;
  • ryzyko zmiany ceny – występuje w przypadku obligacji, gdy inwestor chce je sprzedać przed terminem wykupu i możliwe jest wystąpienie straty w związku ze zmianą ceny obligacji pod wpływem zmian stóp procentowych,
  • ryzyko wykupu na żądanie – jest związane z instrumentem finansowym, który może zostać wykupiony na żądanie,
  • ryzyko zamienności – oznacza, że instrument może ulec zamianie na inny i występuje to w sytuacji niekorzystnej dla jego posiadacza.

Ryzyka takie jak wykup na żądanie czy zmiany ceny nie występują na rynku kryptowalut, ponieważ nie ma na nim aktywów, w których byłoby to możliwe. Z kolei ryzyko niedotrzymania warunków jest łatwe do zidentyfikowania, jednakże dopiero po jego wystąpieniu. Na rynku walut kryptograficznych występuje ono dość często, z powodu znikomej liczby regulacji. Dla przykładu w 2019 roku upadła polska giełda kryptowalut Bitmarket. Gdy 1 czerwca 2019 roku pojawiły się pierwsze problemy platformy i wprowadzono przerwę techniczną, użytkownicy byli zapewniani, że środki są bezpieczne. Po uruchomieniu platformy użytkownicy spotkali się z problemami technicznymi, blokowaniem możliwości wypłat oraz brakiem odzewu ze strony przedstawicieli giełdy. W związku z tym 8 lipca tego samego roku na stronie internetowej giełdy pojawił się komunikat, że serwis został zmuszony zakończyć swoją działalność w związku z utratą płynności. Kilka tygodni później jeden z branżowych portali ustalił, że giełda tuszowała swoje problemy finansowe od kilku lat. Dodatkowo 25 lipca 2019 roku odnaleziono ciało jednego z współwłaścicieli giełdy – stwierdzono, że popełnił samobójstwo. Kilka miesięcy później drugiemu ze współwłaścicieli postawiono zarzut oszustwa klientów, na kwotę 100 milionów złotych. Śledztwo nadal jest w toku, poszkodowanym do tej pory nie wypłacono środków. To tylko jeden z przykładów ryzyka niedotrzymania warunków, zatem firmy zaangażowane w tę branżę i inwestorzy kryptowalutowi powinni przywiązywać do niego szczególną uwagę.

Ryzyko biznesu występuje na rynku kryptowalut głównie w sytuacjach długoterminowych spadków cen, kiedy spada zainteresowanie tym rynkiem. Wówczas wszelkie projekty oparte o zarabianie na prowizjach transakcyjnych, dołączaniu nowych uczestników rynku czy korzystaniu kolejnych osób z ich rozwiązań osiągają gorsze wyniki finansowe. Dla przykładu na wykresie 6 przedstawiono przychody generowane przez projekt Ethereum wraz z jego ceną.

ryzyko-przy-lokowaniu-kapitalu-na-rynku-kryptowalut
Źródło: Obierak, Patryk. “Kryptowaluty jako forma inwestycji alternatywnych,” n.d. https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/297057.

Zgodnie z wykresem 6 w okresach szczytów cenowych osiągane są najwyższe poziomy przychodów, tak było w latach 2018 oraz 2021. Natomiast w latach 2019 i 2020 cena znajdowała się w lokalnych dołkach i również wtedy minimalne poziomy dotyczyły przychodów projektu.

Obecność ryzyk zarządzania, płynności i zamienności można dostrzec na rynku kryptowalut na podstawie własnych obserwacji. Ryzyko płynności dotyczy głównie mniejszych projektów, które nie są na tyle popularne, aby giełdy zapewniały im optymalną płynność. Z kolei ryzyko zarządzania można było dostrzec na przestrzeni kwietnia i maja 2022 roku na przykładzie jednego z największych projektów kryptowalutowych – Terra Luna. W kwietniu 1 token tego projektu kosztował około 116 USD, a jego kapitalizacja rynkowa wynosiła 41 mld USD. Zarządzający projektem zdecydowali się na stworzenie własnego stablecoin-a, który miał utrzymywać wartość 1 USD. Z powodu wadliwej koncepcji sposobu zachowania tego stosunku wartość stabilnej monety załamała się, a wraz z nią cena tokenu Luna. 13 maja wartość Terra Luna osiągnęła 0,0001 USD, co oznacza niemalże stuprocentowy spadek ceny w ciągu miesiąca. Osoby, które lokowały kapitał w projekcie straciły go w ciągu kilku dni, często nie mogąc sprzedać reszty tokenów, ponieważ giełdy zawieszały ich wymianę. Dodatkowo zaszło tu ryzyko zamienności, ponieważ twórcy Terra Luna zdecydowali się na stworzenie nowego projektu – Terra. Posiadacze tokenów Terra Luna, którzy ich nie sprzedali mogli wymienić je na tokeny Terra, taka opcja była dostępna od 28 maja. Jednakże tego samego dnia cena nowego tokenu spadła z prawie 19$ do około 5$, co oznacza spadek wartości o 74% w ciągu pół doby. Co więcej, posiadacze Terra Luna uzyskują możliwość sprzedaży nowych tokenów dopiero po określonym czasie od momentu otrzymania i w określonych proporcjach, np. 10% od razu, 20% za rok itd.

Zgodnie z powyższym można uznać, że ryzyko specyficzne jest obecne na rynku kryptowalut w wielu aspektach. Zatem oba główne rodzaje ryzyka: systematyczne i niesystematyczne, które istnieją na rynkach papierów wartościowych, należy brać pod uwagę w analizach kryptowalut. Dodatkowym rodzajem ryzyka, które nie zostało wcześniej wymienione i raczej jest nieobecne na rynku papierów wartościowych to błąd programowania protokołu. Otóż wiele rozwiązań wdrażanych przez projekty kryptowalutowe jest w pełni automatycznych, a często nawet nie można dokonać w nich zmian. Stąd zdarzało się, że projekty, których twórcy słusznie przewidywali potrzeby rynkowe oraz mieli wiele swoich zwolenników i zaufanych inwestorów, upadały z powodu błędu kodowania protokołów. Przykładem projektu, który miał problemy z właściwym zbudowaniem protokołu była platforma REX, która w sierpniu 2017 roku straciła 1,3 miliony dolarów amerykańskich z powodu błędu programistów. W czasie przeprowadzania pierwotnej oferty monet (ICO) jeden z programistów wpisał błędny kod, przez który środki uczestników ICO zostały wysłane na nieaktywny adres w łańcuchu bloków. Wiązało się to z zablokowaniem tych środków na zawsze i ostateczny brak dostępu do nich. Twórcy projektu musieli wypłacić inwestorom tokeny REX, a straty poniesione przez błąd pokryć środkami uzyskanymi we wcześniejszych ofertach sprzedaży monet. Mimo, że ten rodzaj ryzyka jest niespotykany na rynkach papierów wartościowych to należy zaliczać go do ryzyka niesystematycznego. Jest to spowodowane tym, że błędy w kodzie są możliwe do wychwycenia przez zespół tworzący projekt, jak i przez samych inwestorów, ponieważ zazwyczaj kod oprogramowania jest udostępniany publicznie. Zatem inwestor chcący mieć całkowitą pewność co do bezpieczeństwa kodu powinien go przeanalizować bądź zatrudnić kogoś kto dla niego tego dokona.

Źródła:

Powyższy tekst stanowi fragment pracy: Obierak, Patryk. “Kryptowaluty jako forma inwestycji alternatywnych,” n.d. https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/297057.

Treści zawarte na stronie internetowej proinvest-portal.com oraz na profilach ProInvest Portal w mediach społecznościowych nie są poradami inwestycyjnymi.

Odkryj więcej z ProInvest Portal

Zasubskrybuj już teraz, aby czytać dalej i uzyskać dostęp do pełnego archiwum.

Czytaj dalej