Autor: Emilia Obierak
Podmioty międzynarodowych stosunków gospodarczych
Zmiany jakie zaszły zarówno w poszczególnych gospodarkach narodowych, jak też gospodarce światowej, spowodowały konieczność internacjonalizacji działalności podejmowanej przez podmioty zaangażowane w procesy gospodarowania. Rosnąca otwartość większości państw na współpracę z partnerami zagranicznymi oraz pogłębiająca się międzynarodowa integracja gospodarcza sprawiają, że świat w coraz szybszym tempie przeobraża się w globalny rynek. Można go zatem określić jako pewnego rodzaju arenę, na której rozmaite instytucje współdziałają ze sobą, realizując założone cele. Z podmiotowego punktu widzenia gospodarkę światową można zatem określić jako zespół podmiotów utrzymujących stałe międzynarodowe stosunki ekonomiczne.
Wśród podmiotów międzynarodowych stosunków gospodarczych można wyróżnić pięć grup:
- przedsiębiorstwa narodowe,
- gospodarki narodowe z instytucją państwa,
- korporacje transnarodowe,
- ugrupowania integracyjne,
- organizacje międzynarodowe.
Przedsiębiorstwa narodowe
Przedsiębiorstwem narodowym jest każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą na terenie danego kraju. Instytucje takie stają się podmiotami gospodarki światowej w momencie nawiązania trwałych relacji z innymi uczestnikami rynku międzynarodowego. Każde trwałe podjęcie współpracy gospodarczej z zagranicznymi partnerami skutkuje umiędzynarodowieniem działalności przedsiębiorstw narodowych. Obecnie same warunki panujące na rynku wymuszają na takich podmiotach podejmowanie prób internacjonalizacji i coraz mniejsza ich część ogranicza swoją działalność wyłącznie do rynku krajowego.
Gospodarka narodowa z instytucją państwa
Za najważniejszy podmiot gospodarki światowej uznawana jest gospodarka narodowa z instytucją państwa. Określa ona granice funkcjonowania podmiotów narodowych, ustalając jednocześnie właściwy porządek prawny i stosując szeroki zakres instrumentów, oddziałujących na funkcjonowanie przedsiębiorstw. Terminem gospodarki narodowej można określić całokształt działalności gospodarczej prowadzonej na terytorium danego kraju. Jest systemem łączącym zarówno działalność przedsiębiorstw krajowych, jak też korporacji transnarodowych, które rozszerzyły obszar podejmowanych prze siebie działań na terytorium danego państwa. Instytucja państwa ustala podstawowe warunki podejmowanej współpracy międzynarodowej i określa kształt zagranicznej polityki ekonomicznej. Jej funkcjonowanie sprowadza się tutaj do roli swoistego rodzaju łącznika pomiędzy podmiotami narodowymi a rynkiem światowym. Gospodarki narodowe poszczególnych krajów są zróżnicowane pod względem uwarunkowań społecznych, politycznych, wielkości oraz struktury posiadanych zasobów produkcyjnych, a co za tym idzie różnią się między sobą stopniem rozwoju gospodarczego i relacjami gospodarczymi z innymi krajami.
Korporacje transnarodowe
Korporacje transnarodowe natomiast to przedsiębiorstwa, które przynajmniej w dwóch krajach utworzyły swoje filie lub oddziały oraz prowadzą tam działalność gospodarczą. Firma ulega zatem przekształceniu w korporację transnarodową w momencie podjęcia poza granicami jednego państwa, które dotychczas stanowiło wyłączny obszar jej funkcjonowania, bezpośredniej działalności produkcyjnej, usługowej czy handlowej. W przeciwieństwie więc do przedsiębiorstw narodowych, musi tutaj dojść do założenia filii lub oddziału zagranicznego danej firmy, które w całości lub chociażby częściowo pozostają pod jej kontrolą. Uzyskanie przez przedsiębiorstwo statusu korporacji transnarodowej jest kolejnym, po umiędzynarodowieniu sfery wymiany, etapem internacjonalizacji. Proces ten jest pewną formą wyrazu dojrzałości firmy do rozszerzenia skali i zasięgu podejmowanych działań. Korporacje transnarodowe są szczególnym podmiotem gospodarki światowej, ponieważ sama ich obecność na rynku jest wyraźnym symbolem istnienia interakcji między państwami, czyli międzynarodowych stosunków gospodarczych.
Ugrupowania integracyjne
Ugrupowania integracyjne są najmłodszymi podmiotami gospodarki światowej. Zaczęły się one bowiem kształtować dopiero po zakończeniu II wojny światowej. Najczęściej mają charakter regionalny. Obecnie ugrupowania integracyjne rozwijają się na wszystkich kontynentach, lecz są zróżnicowane pod względem poziomu zaawansowania. Międzynarodowym ugrupowaniem integracyjnym jest wyraźnie odznaczający się na tle innych podmiot gospodarczy o dość dużej jednolitości, w ramach którego w procesie integracji dochodzi do łączenia w mniejszym lub większym stopniu wybranych gospodarek narodowych. Uczestnictwo w takich ugrupowaniach pozwala nie tylko całym krajom, ale również wybranym regionom czy pojedynczym instytucjom (głównie przedsiębiorstwom) na łatwiejsze, szybsze i bardziej efektywne dostosowanie się do stale zmieniających się warunków funkcjonowania rynków międzynarodowych oraz stwarza środowisko korzystne dla wzrostu gospodarczego.
Organizacje międzynarodowe
Ważnymi uczestnikami międzynarodowych stosunków gospodarczych są także organizacje międzynarodowe. Terminem tym określić można podmioty stanowiące zinstytucjonalizowaną formę współpracy międzynarodowej gospodarek krajowych. Są trwałymi związkami państw opartymi na wielostronnym porozumieniu. Ich misją jest najczęściej rozwiązywanie problemów współczesnego świata, a realizują ją głównie w drodze pełnienia funkcji regulacyjnej, polegającej na budowaniu określonych wzorców i zasad postepowania swoich uczestników. Organizacje, wykorzystując różne mechanizmy, wpływają na strukturę oraz charakter współpracy gospodarczej nawiązywanej przez poszczególne podmioty międzynarodowych stosunków ekonomicznych. Niektóre organizacje mogą również świadczyć różnego rodzaju usługi wobec państw członkowskich, m.in. w formie pomocy bezpośredniej, w tym np. humanitarnej czy finansowej.
Za podmiot gospodarki światowej, a więc uczestnika międzynarodowych stosunków ekonomicznych, można zatem uznać formalnie zorganizowaną całość, która ma zdolność kształtowania warunków współpracy gospodarczej między krajami.
Źródła:
- Rymarczyk J., 2006. Międzynarodowe stosunki gospodarcze, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa.
- Walas-Trębacz J., 2017. Globalizacja – przesłanki i wyzwania dla przedsiębiorstw funkcjonujących na rynkach międzynarodowych, [w]: red. Wiktor J.W., Zarządzanie przedsiębiorstwem międzynarodowym. Integracja różnorodności, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa.
- Oleksiuk A. i Vashchenko M., 2010. Międzynarodowe stosunki ekonomiczne : gospodarcze wyzwania XXI wieku, Wydawnictwo Key Text, Warszawa.
- Współczesne przeobrażenia gospodarki światowej [przeglądany 15.12.2020]. Dostępny w: https://learn.ztu.edu.ua/pluginfile.php/39628/mod_resource/content/2/
Temat%201%20WSP%C3%93%C5%81CZESNE%20PRZEOBRA%C5%BBENIA%20GOSPODARKI%20%C5%9AWIATOWEJ.pdf. - Gospodarka światowa [przeglądany 15.12.2020]. Dostępny w: https://prawo.uni.wroc.pl/sites/default/files/students-resources/wNOPIP%205.pdf.
- Chomczuk T., Hadyński J., 2003. Rola i pozycja Ukrainy w procesie międzynarodowej integracji gospodarczej [przeglądany 15.12.2020]. Dostępny w: http://www.jard.edu.pl/pub/2_2_2003.pdf.
- Organizacje międzynarodowe [przeglądany 15.12.2020]. Dostępny w: https://cenytransferowe.org/ceny-transferowe-na-swiecie/organizacje-miedzynarodowe/.
Powyższy tekst stanowi fragment pracy: Obierak, Emilia, 2021. “Stosunki gospodarcze Stanów Zjednoczonych z Meksykiem,” Politechnika Świętokrzyska WZiMK, Kielce. (https://apd.usos.tu.kielce.pl/diplomas/17641/)
Treści zawarte na stronie internetowej proinvest-portal.com oraz na profilach ProInvest Portal w mediach społecznościowych nie są poradami inwestycyjnymi.