Autor: Emilia Obierak
Metody majątkowe są najbardziej rozpowszechnionymi, a zarazem najstarszymi historycznie sposobami wyznaczania wartości przedsiębiorstwa. Przedmiotem wyceny w tym przypadku jest majątek danego podmiotu, postrzegany w kategoriach tzw. substancji materialnej, czyli jako różnica między całością aktywów a kapitałami obcymi.
W przypadku majątkowych metod wyceny przedsiębiorstwo traktowane jest jako jednostka niezorganizowana i wyizolowana z otoczenia. Pomijany jest tutaj efekt synergii powstający w efekcie celowego doboru poszczególnych elementów aktywów. Nie uwzględnia się bowiem faktu, iż składniki te zostały odpowiednio dobrane i zorganizowane tak, aby były zdolne do wytwarzania konkretnych jednostek użytkowych produktu. W celu oszacowania wartości przedsiębiorstwa metodami majątkowymi dokonuje się inwentaryzacji składników aktywów na dzień wyceny, a także określa się ich status prawny. Następnie dokonuje się odrębnej wyceny każdego składnika majątkowego, w myśl założenia, że wartość przedsiębiorstwa stanowi sumę wartości poszczególnych jego aktywów.
Opisane relacje można ukazać za pomocą następujących formuł:
gdzie:
WPB – wartość przedsiębiorstwa brutto,
WPN – wartość przedsiębiorstwa netto,
WSMi – wartość i-tego składnika majątku,
COi – wartość kapitałów pochodzących z i-tego źródła.
W tabeli przedstawione zostały zalety oraz wady tego rodzaju metod określania wartości podmiotu gospodarczego.
| ZALETY | WADY |
|---|---|
| – szybkość realizacji, prostota, łatwość wyliczeń, – powiązanie z bilansem przedsiębiorstwa, – rzetelna prezentacja rzeczywistej wartości aktywów oraz pasywów, – możliwość porównania z wartością ustaloną za pomocą innych metod, – uwzględnienie stanu i przydatności składnika majątku w procesie eksploatacji. | – brak powiązania z dochodowością, – oparcie wyceny na danych historycznych, – arbitralny charakter ustalania niektórych pozycji bilansowych, – nieuwzględnienie w wycenie takich czynników jak: reputacja (good will), pozycja zajmowana przez podmiot na rynku, czy jego zdolność do generowania dodatnich przepływów pieniężnych, – metody majątkowe nie uwzględniają również know-how i kapitału ludzkiego. |
Źródło: opracowanie własne na podstawie I. Miciuła, Metodyka wyceny wartości przedsiębiorstwa według koncepcji MDR, a kryzys zaufania, „Journal of Management and Finance, Zarządzanie i Finanse”, vol. 10, no. 4, part 2, Szczecin 2012, s. 67.
Wśród podstawowych sposobów wyceny jednostek gospodarczych, należących do nurtu majątkowego wyróżniane są:
- metoda wartości aktywów netto (wartości księgowej),
- metoda wartości skorygowanej aktywów netto (urealnionej wartości księgowej),
- metoda odtworzeniowa,
- metoda likwidacyjna.
Metoda wartości księgowej jest najmniej skomplikowaną ze wszystkich sposobów wyceny. Szacowanie wartości przedsiębiorstwa polega w tym przypadku na wyznaczeniu różnicy między dwiema podstawowymi wielkościami – pierwszą, która określa stan posiadanych aktywów (trwałych i obrotowych) oraz drugą, oznaczającą wartość zobowiązań (długo- oraz krótkoterminowych). Za punkt wyjścia przyjmuje się bilans jednostki sporządzony na dzień wyceny lub na dzień najbliższy tej dacie. Wyznaczona w taki sposób wartość aktywów netto zazwyczaj utożsamiana jest z wartością księgową kapitału własnego. Mimo wielu zalet, metoda ta ma również istotne wady, które przedstawione zostały również w tabeli. Pomijany jest chociażby fakt, że wartość księgowa, zwłaszcza ta odnosząca się do rzeczowych składników majątkowych, na ogół nie jest związana z poziomem ich techniczno-ekonomicznego zużycia. Przy tym sposobie wyceny ignorowana jest również zależność efektów pracy współczesnych przedsiębiorstw od czynników pozafinansowych. Co więcej, rzeczywista wartość niektórych elementów majątku, mimo wielkości zapisanych w księgach rachunkowych, może być równa zero (na przykład w przypadku takich pozycji, jak rozliczenia międzyokresowe lub rezerwy). Ze względu na fakt, że wartości księgowe na ogół w dużej mierze odbiegają od wartości rynkowych, metoda aktywów netto wykorzystywana jest zazwyczaj jako pomocnicza. Stanowi wówczas wstępną fazę wyceny, rozpoczynając od ogólnej analizy składników bilansowych i określenia wartości księgowej przedsiębiorstwa.
Kolejnym krokiem jest uwiarygodnienie wielkości poszczególnych pozycji ze sprawozdania oraz dokonanie się ich korekty, w celu zbliżenia ich do wielkości oszacowanych przez rynek. Zastosowanie ma tutaj metoda wartości skorygowanej aktywów netto uwzględniająca wiele właściwych zabiegów korygujących. Ich zakres i charakter może być różny, w zależności od m.in. motywu realizacji wyceny . Urealnienie wartości poszczególnych aktywów dokonywane jest w oparciu o indeksy cenowe, określające relację między cenami: bieżącą oraz nabycia danego składnika. Duże znaczenie ma tutaj również informacja o aktualnych stanie zużycia (pod względem technicznym i ekonomicznym) aktywów rzeczowych. Wartość niematerialnych składników majątkowych jednostki, w tym należności czy papierów wartościowych, korygowana jest w oparciu o zmiany siły nabywczej pieniądza w czasie.
Wartość przedsiębiorstwa szacowaną tym sposobem wyrazić można przy pomocy wzoru:
gdzie:
WSMHi – wartość składnika majątku określana wg ceny nabycia (historycznej),
Wci – indeks zmiany cen, stanowiący stosunek ceny bieżącej i ceny nabycia.
Wielkości oszacowane metodą urealnionej wartości księgowej są znacznie bardziej wiarygodne niż przy metodzie aktywów netto. Jest ona jednak uznawana za bardzo pracochłonna, zwłaszcza w przypadku przedsiębiorstw produkcyjnych, dysponujących zróżnicowanym i szerokim zasobem rzeczowego majątku trwałego. Wykorzystuje się ją zazwyczaj przy wycenie niedochodowych spółek lub podmiotów w stanie upadłości. W przypadku spółek dochodowych powinna być ona stosowana jedynie jako narzędzie pomocnicze.
Metoda odtworzeniowa związana jest zaś z koncepcją zachowania kapitału, w myśl której kapitał zostaje zatrzymany (a nawet ulega pomnożeniu) w momencie, gdy dana jednostka gospodarcza osiąga zysk. Zasada ta może być także rozpatrywana w trzech kategoriach jako koncepcja: zatrzymania kapitału finansowego, zachowania ogólnej siły nabywczej kapitału, czy też zachowania kapitału w postaci fizycznej. Wartość odtworzeniową można określić metodą szczegółową (bezpośrednią) oraz wskaźnikową (pośrednią). W przypadku tej pierwszej każdy składnik wyceniany jest oddzielnie w oparciu o jego aktualną cenę rynkową oraz stopień zużycia techniczno-ekonomicznego. Proces ten można opisać następującym wzorem:
gdzie:
WSMoi – wartość odtworzeniowa i-tego składnika majątku,
Cri – aktualna cena rynkowa i-tego składnika,
Zt-e – współczynnik aktualnego techniczno-ekonomicznego zużycia i-tego składnika majątku.
W sytuacji natomiast, gdy na rynku inwestycyjnym brak jest odpowiednika danego aktywa, wówczas jego wartość odtworzeniowa oceniana jest wg formuły:
gdzie ic oznacza wskaźnik wzrostu cen danej kategorii obiektów inwestycyjnych, liczony od momentu nabycia danego składnika majątkowego do dnia jego wyceny.
Metoda odtworzeniowa pozwala na zbliżenie wartości majątku do jego ceny rynkowej. Uwzględnia się w niej koszty, związane z odtworzeniem majątku spółki, w tym wpływ procesów inflacyjnych na zmianę wartości wycenianych aktywów . Jest to jednak bardzo pracochłonny i kosztochłonny sposób wyceny przedsiębiorstwa. Zastosowanie tego rodzaju metody jest szczególnie trudne w przypadku niepowtarzalnych obiektów (zabytkowych lub o specyficznej konstrukcji). Wartość składników majątku oszacowana za jej pomocą jest również w dużej mierze uzależniona od dokładności zaksięgowanych historycznych informacji, dotyczących m.in. poniesionych nakładów inwestycyjnych. Podobnie jak pozostałe metody majątkowe, tak i ta odtworzeniowa nie uwzględnia efektu synergii oraz wpływu czynników pozafinansowych na wartość przedsiębiorstwa. Najczęściej jest ona zatem wykorzystywana przy wycenie niedochodowych spółek.
Efektu synergii nie uwzględnia się również przy szacowaniu wartości podmiotu gospodarczego metodą wartości likwidacyjnej, która opiera się na założeniu, że majątek spółki sprzedawany będzie jako mienie niezorganizowane. Ta kategoria, określana także mianem metody wartości upłynnienia, polega na wyznaczaniu wartości przedsiębiorstwa w drodze ustalenia kwoty środków pieniężnych, które można otrzymać dokonując sprzedaży składników aktywów jednostki w ramach przetargu bądź akcji, po uprzednim spłaceniu zaciągniętych zobowiązań i pokryciu wydatków wynikających bezpośrednio z procesu rozwiązania działalności gospodarczej. Ten sposób określania wartości podmiotu stosowany jest w przypadku jego fizycznej likwidacji. Może znaleźć również zastosowanie przy wycenie elementów majątku, zbędnych dla prawidłowego funkcjonowania jednostki. Z uwagi natomiast na fakt, iż w metodzie tej istotne znaczenie ogrywa kwestia czasu, w trakcie którego konieczne jest dokonanie upłynnienia składników aktywów, ich wartość likwidacyjna zazwyczaj jest niższa od tej, jaka mogłaby być ustalona przy użyciu innych metod. Wartość przedsiębiorstwa, oszacowana tym sposobem stanowi zatem dolny poziom ceny, jaką właściciele spółki powinni być w stanie zaakceptować podczas negocjacji w sprawie sprzedaży podmiotu, znajdującego się w niekorzystnej kondycji finansowej.
Źródła:
- I. Miciuła, Współczesna metodyka wyceny przedsiębiorstw i jej wyzwania w przyszłości, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica”, Szczecin 2014, vol. 2, t. 300, s. 183 – 193.
- A. Paździor, Zarządzanie wartością współczesnego przedsiębiorstwa, Politechnika Lubelska, Lublin 2015.
- I. Miciuła, Metodyka wyceny wartości przedsiębiorstwa według koncepcji MDR, a kryzys zaufania, „Journal of Management and Finance, Zarządzanie i Finanse”, vol. 10, no. 4, part 2, Szczecin 2012, s. 67.
- W. Janik, A. Paździor, Zarządzanie finansowe w przedsiębiorstwie, Politechnika Lubelska, Lublin 2011.
- M. Jerzemowska, Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2018.
- D. Zarzecki, Metody wyceny przedsiębiorstw, FRRwP, Warszawa 1999.
- E.A. Hendriksen, M.F. van Breda, Teoria Rachunkowości, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 434.
- A. Kamela-Sowińska, Wycena przedsiębiorstw i ich mienia w warunkach inflacji, FRRwP, Warszawa 1994, s. 76.
- W. Janik , Zarządzanie finansami firmy, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie, Lublin 2002, s. 208.
- R. Borowiecki, Wycena nieruchomości i przedsiębiorstw, Twigger, Warszawa 1996, s. 67.
Treści zawarte na stronie internetowej proinvest-portal.com oraz na profilach ProInvest Portal w mediach społecznościowych nie są poradami inwestycyjnymi.