Autor: Emilia Obierak
Motywy i cele dokonywania wyceny w znacznym stopniu decydują o wyborze właściwych metod i narzędzi szacowania wartości przedsiębiorstwa. Podejmując się realizacji tego procesu nie należy ograniczać zakresu badań wyłącznie do samego analizowanego podmiotu, ale warto zwrócić również uwagę na elementy takie, jak:
- ogólny stan gospodarki kraju, w którym działa wyceniany podmiot i prognozy jej rozwoju,
- sytuacja na rynku kapitałowym,
- dostępność oraz jakość informacji na temat wycenianego przedsiębiorstwa,
- sytuacja ekonomiczno-finansowa podmiotu,
- specyfika biznesową, branżowa i sektorowa przedsiębiorstwa.
Dobór odpowiedniej metody wyceny przedsiębiorstwa uzależniony jest także w dużej mierze od stanu majątku i kondycji finansowej, wielkości prognozowanych przepływów pieniężnych, stopnia ryzyka związanego z przedsiębiorstwem i jego działalnością oraz pozycji zajmowanej przez dany podmiot na rynku, w tym jego udziału w rynku, reputacji i pozycji marketingowej, fazy życia, kwalifikacji kadry zarządzającej czy zagrożenia ze strony konkurencji.
Poza wymienionymi dotychczas determinantami przebiegu procesu szacowania wartości podmiotów gospodarczych, istotną rolę odgrywają również uwarunkowania prawne i organizacyjne. Te zaś charakteryzują się różnym stopniem sformalizowania w poszczególnych państwach czy regionach świata, a przez to przyjmują także różny kształt Stosunkowo niedługi okres funkcjonowania gospodarki rynkowej w Polsce oraz wynikające z tego faktu niewielkie doświadczenie w dziedzinie wyceny przedsiębiorstw początkowo wywołały konieczność skorzystania z zagranicznego dorobku, zarówno teoretycznego, jak i praktycznego w tej kwestii. Obecnie na gruncie polskiego prawa, jak i praktyki gospodarczej obecne są już pewne standardy i wytyczne, jakich należy przestrzegać przy szacowaniu wartości danej jednostki. Jednym ze źródeł tego rodzaju norm są Powszechne Krajowe Zasady Wyceny, do których przestrzegania zobligowani są w głównej mierze rzeczoznawcy majątkowi. Zapisy tych dokumentów dookreślają m.in. szczegółowe wytyczne odnośnie procedury wyceny zarówno całych przedsiębiorstw, jak również poszczególnych składników ich majątku (w tym nieruchomości, maszyn czy urządzeń) na potrzeby np. sporządzania sprawozdań finansowych.
Ogólne zapisy odnośnie szacowania wartości przedsiębiorstw, przedstawione w jednym ze Specjalistycznych Krajowych Standardów Wyceny, dookreślają zasady etyki, jakimi powinien kierować się wyceniający podczas realizacji tego procesu. Wynika z nich, iż osoba taka ma postępować etycznie, a zarazem w sposób profesjonalny oraz zgodnie ze swoimi kompetencjami. Podczas realizacji prac wyceniający ma obowiązek kierować się bezstronnością, obiektywizmem i pełną niezależnością. Ponadto rzeczoznawca powinien również poinformować strony zainteresowane o istniejącym lub mogącym wystąpić konflikcie interesów i dopiero wówczas dążyć do uzyskania zgody na dokonanie wyceny. Osoba podejmująca się szacowania wartości jednostki gospodarczej nie może natomiast zaakceptować zlecenia wyceny, w przypadku którego miałaby zawrzeć wyrazić z góry określoną opinię, wniosek lub konkluzję. Odrzucić należy również propozycję wyceny, jeśli wynagrodzenie za jej dokonanie uzależnione jest od uzyskania rezultatu założonego z wyprzedzeniem, opracowania raportu korzystnego dla klienta, wartości przedmiotu wyceny czy określonego przyszłego wydarzenia powiązanego z wynikiem prac. Wycena musi być ponadto odpowiednio dokumentowana. Wszelkie raporty, pisma i materiały odnoszące się do danego procesu powinny być przechowywane przez co najmniej 5 lat od momentu zakończenia zlecenia, chyba że przepisy prawa przewidują dłuższy okres.
We wspomnianym Standardzie określone zostały konkretne motywy i funkcje wyceny przedsiębiorstw, jak również trzy podstawowe jej rodzaje – wycena pełna, uproszczona oraz kalkulacja wartości. W myśl zapisów dokumentu, poszczególne kategorie charakteryzują się odmiennymi właściwościami i celem realizacji, a także różną specyfiką procedur i dokumentacji. Warto wspomnieć ponadto, jak treść przytoczonego Standardu definiuje sam przedmiot wyceny, jakim jest przedsiębiorstwo. Jest ono bowiem rozumiane jako zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych, przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tak przyjętą definicją wiążą się natomiast pewne założenia co do samego procesu wyceny. Wśród nich wyróżnia się kilka podstawowych, których skróconą charakterystykę przedstawia poniższy rysunek. Podkreślić należy, iż wycena odbywa się na podstawie jednego z nich.
Źródło: opracowanie własne na podstawie dokumentu Krajowy Standard Wyceny Specjalistyczny (KSWS) Ogólne Zasady Wyceny Przedsiębiorstw, https://wycena.net.pl/standardy/KSWS-Ogolne.zasady.wyceny.przedsiebiorstw.pdf (dostęp 17.06.2022).
Współczesny charakter gospodarki rynkowej, który na przestrzeni dziesiątek lat ukształtował się w różny sposób w poszczególnych krajach czy regionach świata oraz nasilone procesy globalizacyjne sprawiły, że wycena przedsiębiorstw odgrywa fundamentalną rolę w sprawnym przebiegu procesów gospodarczych. Różnorodność podejść do definiowania wartości oraz odmienne postrzeganie tworzących ją elementów i wpływających na nią czynników zainicjowały rozwój różnego rodzaju metod pozwalających na określenie i analizę tej wielkości w odniesieniu do podmiotów gospodarczych. Konieczność dokonywania wyceny przedsiębiorstw wynika dodatkowo również z rosnącego zapotrzebowania na informacje, płynące od poszczególnych jednostek będących uczestnikami procesów gospodarowania. Ponadto, jak zostało to wskazane już wcześniej, każda z grup interesariuszy kieruje się odmiennymi motywami podejmując się wyznaczania wartości przedsiębiorstwa, a przez to też często dokonuje różnego doboru narzędzi, stosowanych do przeprowadzenia tego procesu. Stąd ogół metod pozwalających na wyznaczenie wartości danego podmiotu podzielić można na pięć kategorii. Są to przede wszystkim metody: majątkowe, dochodowe, mieszane, porównawcze oraz niekonwencjonalne. Z biegiem lat wykształcił się również szereg metod niekonwencjonalnych, jak np. wycena oparta na teorii opcji lub dokonywana z opóźnieniem czasowym. Szczegółowa charakterystyka poszczególnych podejść do szacowania wartości przedsiębiorstw będzie przedmiotem rozważań kolejnego podrozdziału niniejszej pracy. Istotne informacje na ich temat, zwłaszcza te dotyczące aspektów formalno-prawnych, znaleźć można również w przytoczonym uprzednio Specjalistycznym Krajowym Standardzie Wyceny.
Źródła:
- G. Witoszek, Inwestycje rzeczowe jako determinanty wzrostu wartości księgowej przedsiębiorstwa, ,,Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego” nr 685/2011, Szczecin 2011, s. 686 – 687.
- M. Nowak, Wycena przedsiębiorstw, Centrum Edukacji Ekspert, Warszawa 2010, s.93.
- Poszczególne Krajowe Standardy Wyceny dostępne są na stronie internetowej Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych (Oficjalna strona internetowa Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych https://pfsrm.pl/aktualnosci/item/14-standardy-do-pobrania (dostęp 17.06.2022)).
- Krajowy Standard Wyceny Specjalistyczny (KSWS) Ogólne Zasady Wyceny Przedsiębiorstw, https://wycena.net.pl/standardy/KSWS-Ogolne.zasady.wyceny.przedsiebiorstw.pdf
(dostęp 17.06.2022). - I. Miciuła, Mixed methods for valuation of enterprises – value subjectivism determinants – case study, „World Scientific News”, 2016, 57, s. 130.
Treści zawarte na stronie internetowej proinvest-portal.com oraz na profilach ProInvest Portal w mediach społecznościowych nie są poradami inwestycyjnymi.