Autor: Emilia Obierak
Na gruncie procesu wyceny wartości przedsiębiorstwa, istotnym problemem jest precyzyjne zdefiniowanie podstawowych pojęć. Za punkt wyjścia rozważań warto przyjąć z pewnością sam termin „wartość przedsiębiorstwa”, a konkretyzując jego znaczenie możliwe staje się stopniowe usystematyzowanie wszelkich związanych z omawianą problematyką zagadnień. Ponadto kompleksowe zrozumienie niezbędnych pojęć jest również kluczowym aspektem efektywnego dążenia do zwiększania wartości przedsiębiorstwa oraz poprawnej identyfikacji czynników determinujących ten proces.
Ze względu na fakt, iż przedsiębiorstwa mogą być przedmiotem transakcji kupna-sprzedaży, dzierżawy, zastawu, podziału lub fuzji, to podobnie jak ma to miejsce w przypadku innych dóbr podmioty takie muszą mieć określoną cenę, która stanowi podstawę do przeprowadzania wymienionych operacji. Cena ta wyznacza właśnie wartość danego przedsiębiorstwa. Ta z kolei nie jest kategorią jednoznaczną.
W świetle zapisów polskiego prawa, a przede wszystkim Ustawy o rachunkowości, wartość podmiotu gospodarczego odpowiada różnicy pomiędzy ceną nabycia określonego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części a niższą od niej wartością godziwą nabytych aktywów netto. Posługując się natomiast nomenklaturą określoną w Międzynarodowych Standardach Rachunkowości, można wymienić następujące warianty wartości przedsiębiorstwa:
- wartość bieżąca, która równa jest zdyskontowanej wartości bieżącej przyszłych wpływów środków pieniężnych netto, wypracowywanych przez dany podmiot gospodarczy w toku prowadzonej działalności;
- wartość bilansowa, będąca odpowiednikiem sumy aktywów ujmowanych w bilansie po odliczeniu umorzeń oraz całkowitej kwoty odpisów aktualizacyjnych z tytułu utraty wartości;
- wartość ekonomiczna, odpowiadająca cenie sprzedaży netto ogółu składników aktywów bądź ich wartości użytkowej – w zależności od tego, która z tych wielkości jest większa;
- wartość godziwa, która równoznaczna jest kwocie, za jaką mogłyby zostać wymienione aktywa przedsiębiorstwa w drodze transakcji przebiegającej w warunkach rynkowych pomiędzy zainteresowanymi, niepowiązanymi ze sobą stronami, dysponującymi dostatecznym i równym dostępem do informacji.
Poza tak formalnym podejściem wynikającym wprost z zasad rachunkowości i aktów prawnych, problematyka wartości przedsiębiorstwa poruszana jest jednak również zarówno w literaturze, jak i praktyce gospodarczej. W powszechnym rozumieniu wartość danego podmiotu wyjaśnia się często jako cenę, którą ktoś jest w stanie za niego zapłacić. Podejście takie stawia zatem przedsiębiorstwo w roli towaru, podlegającego wpływom popytu i podaży w kontekście procesu jego wyceny. Cena rynkowa jednak, z reguły traktowana za najlepsze odzwierciedlenie wartości dóbr czy usług, w przypadku organizmów, jakimi są podmioty gospodarcze, nie zawsze jest niestety dostępna. Ponadto pamiętać należy, iż pojęcie to pozostaje w ścisłym związku ze zmianami stosunków własnościowych poszczególnych produktów, zaś wycena przedsiębiorstwa następuje również w innych celach i jest różna jest motywacja takiego procesu. Z tego właśnie powodu z praktyce gospodarczej oraz literaturze przedmiotu wyszczególniane są rozmaite rodzaje wartości przedsiębiorstwa, które zwykle odzwierciedlają intencję jednostki wyceniającej oraz opierają się na różnej metodyce.
Najczęściej wyodrębniane i stosowane kategorie wartości przedstawione zostały na poniższym schemacie (rysunek 1).
Źródło: opracowanie własne na podstawie M. Jerzemowska, Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2018, s. 380
Wartość księgowa jest tutaj rozumiana, jako suma wartości składników aktywów danego przedsiębiorstwa finansowanych posiadanym kapitałem własnym. Wielkość ta wynika z zapisów w księgach rachunkowych i liczona jest na podstawie danych historycznych. Kolejna z wyróżnionych w literaturze przedmiotu kategorii wartości przedsiębiorstwa określana jest mianem rynkowej, gdyż ustalana jest przez uczestników rynku. Choć nie jest ona związana z żadną pojedynczą transakcją, to jednak odgrywa znaczącą rolę przy zawieraniu transakcji kupna-sprzedaży. Wartość rynkowa przedsiębiorstwa stanowi odzwierciedlenie najbardziej prawdopodobnej ceny, jaka może być zapłacona za dany podmiot gospodarczy na konkurencyjnym rynku. Następna z wyróżnionych kategorii – rzeczywista wartość rynkowa – jest w dużym stopniu zbliżona do tej poprzedniej. Określa ona cenę, jaka może być zapłacona przy zawieraniu umowy przeniesienia własności, której przedmiotem jest dane przedsiębiorstwo. Założyć należy, iż zarówno sprzedający, jak i kupujący nie działają pod przymusem, a ponadto dysponują oni odpowiednimi i jednakowymi informacjami pozwalającymi na podjęcie decyzji odnośnie realizowanej transakcji.
Przedsiębiorstwo jako uczestnik wszelkich procesów rynkowych podlega również wycenie przez inwestorów. Wówczas można mówić o tak zwanej wartości inwestycyjnej danego podmiotu gospodarczego. W odróżnieniu od poprzednich (wartości rynkowej i rzeczywistej wartości rynkowej), które odzwierciedlały przeciętne oczekiwania teoretycznego nabywcy, kategoria ta odnosi się do konkretnego inwestora i uwzględnia jego indywidualne cele, preferencje oraz wymagania . Proces wyceny dokonywany przez uczestników rynku kapitałowego, będących tak zwanymi dawcami kapitału, odgrywa istotną rolę nie tylko z ich własnego puntu widzenia. Maksymalizacja wartości dla akcjonariuszy może być bowiem jednym z celów przedsiębiorstwa. Stąd efekt wyceny przeprowadzonej przez inwestorów może mieć kluczowe znaczenie w finansach danego podmiotu gospodarczego, a tym samym stanowić podstawę zarządzania nim .
W literaturze przedmiotu pojawia się ponadto termin nieodłącznej wartości przedsiębiorstwa, określanej również często mianem wewnętrznej lub fundamentalnej. Wynika ona z rzeczywistych możliwości danej jednostki do generowania strumieni dochodów w drodze przyszłej działalności. Nie jest ona uzależniona od sposobu postrzegania przedsiębiorstwa przez poszczególnych, indywidualnych inwestorów, ani od tego, kto zostanie właścicielem badanego podmiotu gospodarczego w przyszłości. Wartość wewnętrzna jest więc wolna od wpływu subiektywnych szacunków zarówno inwestorów, jak i potencjalnego właściciela .
Poza wymienionymi do tej pory kategoriami wartości przedsiębiorstwa, należy wspomnieć jeszcze o dwóch. Są to wartość odtworzeniowa oraz likwidacyjna. Pierwsza z nich odnosi się do kwoty kosztów, jakie koniecznie trzeba ponieść w celu zastąpienia wybranych aktywów, będących przedmiotem wyceny, składnikami o takich samych parametrach i właściwościach ekonomicznych. Wartość likwidacyjna natomiast wyraża cenę, możliwą do uzyskania w efekcie sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości lub poszczególnych składników posiadanych przez nie aktywów, po spłaceniu zobowiązań i pokryciu wszelkich kosztów wynikających z procesu likwidacji.
W literaturze przedmiotu autorzy często powołują się również na klasyfikację wartości podmiotu gospodarczego proponowaną przez Dariusza Zarzeckiego. Sam ten termin postrzega on jako określenie, jak wiele warte jest coś pod względem materialnym. W tym znaczeniu jest to więc cecha danej rzeczy, którą wyrazić można w pieniądzu lub za pomocą innego środka płatniczego. Kategorie prezentowane przez Zarzeckiego obejmują: wartość zastąpienia, wartość w działaniu, wartość kapitalizacji rynkowej wartość, dla biznesu, wartość szacunkową, podatkową oraz zabezpieczenia .
Warto zwrócić także uwagę na podejście do analizowanego zagadnienia, jakim kieruje się E. A. Helfert. Autor ten prezentuje bowiem niezwykle szczegółową klasyfikację wartości przedsiębiorstwa, obejmującą następujące jej rodzaje: ekonomiczną, księgową, rynkową, odtworzeniową, likwidacyjną, rozbiorową, szacunkową, zastawną, własnościową, właścicielską oraz odnoszącą się wyłącznie do funkcjonującego przedsiębiorstwa.
Źródła:
- A. Paździor, Zarządzanie wartością współczesnego przedsiębiorstwa, Politechnika Lubelska, Lublin 2015.
- Ustawa o rachunkowości z dnia 29 września 1994 roku (Dz. U. nr 121, poz. 591, z późn. zm., art.33).
- Międzynarodowe Standardy Rachunkowości, International Accounting Standards Comittee, 1999.
- P. Kossecki, Wycena i budowanie wartości przedsiębiorstw internetowych, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa 2008.
- M. Jerzemowska, Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2018.
- B. Nita, Metody wyceny i kształtowania wartości przedsiębiorstwa, PWE, Warszawa 2007.
- B. Pomykalska, P. Pomykalski, Analiza finansowa przedsiębiorstwa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2017.
- D. Zarzecki, Metody wyceny przedsiębiorstw, FRRwP, Warszawa 1999.
- E. A. Helfert, Techniki analizy finansowej, PWE, Warszawa 2004.
Treści zawarte na stronie internetowej proinvest-portal.com oraz na profilach ProInvest Portal w mediach społecznościowych nie są poradami inwestycyjnymi.